ಶಾಂತಿ ಪರ್ವ: ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ ಪರ್ವ
೩೦೯
ಯಾವಕಾಧ್ಯಾಯ (ದ್ವೈಪಾಯನ-ಶುಕ ಸಂವಾದ)
ವ್ಯಾಸನು ಪುತ್ರ ಶುಕನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದುದು (1-92).
12309001 ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉವಾಚ|
12309001a ಕಥಂ ನಿರ್ವೇದಮಾಪನ್ನಃ ಶುಕೋ ವೈಯಾಸಕಿಃ ಪುರಾ|
12309001c ಏತದಿಚ್ಚಾಮಿ ಕೌರವ್ಯ ಶ್ರೋತುಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ಮೇ||
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು: “ಕೌರವ್ಯ! ಹಿಂದೆ ಶುಕನು ಹೇಗೆ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು? ಇದರ ಕುರಿತು ಕೇಳ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಕುತೂಹಲವುಂಟಾಗಿದೆ.[1]”
12309002 ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ|
12309002a ಪ್ರಾಕೃತೇನ ಸುವೃತ್ತೇನ ಚರಂತಮಕುತೋಭಯಮ್|
12309002c ಅಧ್ಯಾಪ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮನ್ವಶಾದ್ವೈ ಪಿತಾ ಸುತಮ್||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: “ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾ ಭಯರಹಿತನಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಗನಿಗೆ ತಂದೆಯು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಿಸಿ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದನು:
12309003a ಧರ್ಮಂ ಪುತ್ರ ನಿಷೇವಸ್ವ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣೌ ಹಿ ಹಿಮಾತಪೌ|
12309003c ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೇ ಚ ವಾಯುಂ ಚ ಜಯ ನಿತ್ಯಂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ||
“ಪುತ್ರ! ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರು. ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು ವಾಯುವನ್ನು ಜಯಿಸು.
12309004a ಸತ್ಯಮಾರ್ಜವಮಕ್ರೋಧಮನಸೂಯಾಂ ದಮಂ ತಪಃ|
12309004c ಅಹಿಂಸಾಂ ಚಾನೃಶಂಸ್ಯಂ ಚ ವಿಧಿವತ್ಪರಿಪಾಲಯ||
ಸತ್ಯ, ಆರ್ಜವ, ಅಕ್ರೋಧ, ಅನಸೂಯ, ದಮ, ತಪಸ್ಸು, ಅಹಿಂಸೆ, ಮತ್ತು ದಯೆ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪರಿಪಾಲಿಸು.
12309005a ಸತ್ಯೇ ತಿಷ್ಠ ರತೋ ಧರ್ಮೇ ಹಿತ್ವಾ ಸರ್ವಮನಾರ್ಜವಮ್|
12309005c ದೇವತಾತಿಥಿಶೇಷೇಣ ಯಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಸಂಶ್ರಯ||
ಸತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಷ್ಠನಾಗಿರು. ಸರ್ವ ಕೌಟಿಲ್ಯತೆಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನಿಟ್ಟಿರು. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಉಳಿದುದನ್ನು ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭುಂಜಿಸು.
12309006a ಫೇನಪಾತ್ರೋಪಮೇ ದೇಹೇ ಜೀವೇ ಶಕುನಿವತ್ ಸ್ಥಿತೇ|
12309006c ಅನಿತ್ಯೇ ಪ್ರಿಯಸಂವಾಸೇ ಕಥಂ ಸ್ವಪಿಷಿ ಪುತ್ರಕ||
ಪುತ್ರಕ! ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ನೊರೆಯಂತಿರುವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಜೀವವು ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಿಯಸಂವಾಸವು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿರುವಾಗ ಹೇಗೆ ತಾನೇ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತೀಯೆ?
12309007a ಅಪ್ರಮತ್ತೇಷು ಜಾಗ್ರತ್ಸು ನಿತ್ಯಯುಕ್ತೇಷು ಶತ್ರುಷು|
12309007c ಅಂತರಂ ಲಿಪ್ಸಮಾನೇಷು ಬಾಲಸ್ತ್ವಂ ನಾವಬುಧ್ಯಸೇ||
ಅಪ್ರಮತ್ತರಾಗಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ನಿತ್ಯವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಡುವ ಶತ್ರುಗಳು ಯಾರೆನ್ನುವುದನ್ನು ಬಾಲಕನಾದ ನಿನಗಿನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
12309008a ಗಣ್ಯಮಾನೇಷು ವರ್ಷೇಷು ಕ್ಷೀಯಮಾಣೇ ತಥಾಯುಷಿ|
12309008c ಜೀವಿತೇ ಶಿಷ್ಯಮಾಣೇ ಚ ಕಿಮುತ್ಥಾಯ ನ ಧಾವಸಿ||
ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯವೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಹಾಗೂ ಜೀವಿತವು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವಾಗ ನೀನು ಏಕೆ ಎದ್ದು ಓಡುತ್ತಿಲ್ಲ?
12309009a ಐಹಲೌಕಿಕಮೀಹಂತೇ ಮಾಂಸಶೋಣಿತವರ್ಧನಮ್|
12309009c ಪಾರಲೌಕಿಕಕಾರ್ಯೇಷು ಪ್ರಸುಪ್ತಾ ಭೃಶನಾಸ್ತಿಕಾಃ||
ಅತ್ಯಂತ ನಾಸ್ತಿಕರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ-ಮಾಂಸಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಕಾರ್ಯಗತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪರಲೌಕಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಂದಾಗ ನಿದ್ದೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12309010a ಧರ್ಮಾಯ ಯೇಽಭ್ಯಸೂಯಂತಿ ಬುದ್ಧಿಮೋಹಾನ್ವಿತಾ ನರಾಃ|
12309010c ಅಪಥಾ ಗಚ್ಚತಾಂ ತೇಷಾಮನುಯಾತಾಪಿ ಪೀಡ್ಯತೇ||
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನೆಣಿಸುವ ಮತ್ತು ಕುತ್ಸಿತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ಬುದ್ಧಿಮೋಹಾನ್ವಿತ ನರರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವವರೂ ಪೀಡೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.
12309011a ಯೇ ತು ತುಷ್ಟಾಃ ಸುನಿಯತಾಃ ಸತ್ಯಾಗಮಪರಾಯಣಾಃ|
12309011c ಧರ್ಮ್ಯಂ ಪಂಥಾನಮಾರೂಢಾಸ್ತಾನುಪಾಸ್ಸ್ವ ಚ ಪೃಚ್ಚ ಚ||
ತುಷ್ಟರೂ, ಸುನಿಯತರೂ, ಸತ್ಯಾಗಮಪರಾಯಣರು, ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರೂ ಆದವರನ್ನು ಉಪಾಸಿಸು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸು.
12309012a ಉಪಧಾರ್ಯ ಮತಂ ತೇಷಾಂ ವೃದ್ಧಾನಾಂ ಧರ್ಮದರ್ಶಿನಾಮ್|
12309012c ನಿಯಚ್ಚ ಪರಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಿತ್ತಮುತ್ಪಥಗಾಮಿ ವೈ||
ವೃದ್ಧರೂ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಗಳೂ ಆದ ಅವರ ಮತವನ್ನು ಮನನಮಾಡಿಕೊಂಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು. ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ?
12309013a ಅದ್ಯಕಾಲಿಕಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ದೂರೇ ಶ್ವ ಇತಿ ನಿರ್ಭಯಾಃ|
12309013c ಸರ್ವಭಕ್ಷಾ ನ ಪಶ್ಯಂತಿ ಕರ್ಮಭೂಮಿಂ ವಿಚೇತಸಃ||
ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ನಾಳೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಸರ್ವವನ್ನೂ ಭೋಗಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಚೇತಸರು ಕರ್ಮಭೂಮಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
12309014a ಧರ್ಮನಿಃಶ್ರೇಣಿಮಾಸ್ಥಾಯ ಕಿಂ ಚಿತ್ಕಿಂ ಚಿತ್ಸಮಾರುಹ|
12309014c ಕೋಶಕಾರವದಾತ್ಮಾನಂ ವೇಷ್ಟಯನ್ನಾವಬುಧ್ಯಸೇ||
ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಏಣಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತಿರು. ರೇಷ್ಮೆಯ ಹುಳುವು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನೇ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ಕರ್ಮಫಲರೂಪದ ಆವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ನಿನಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇಯೇ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ.
12309015a ನಾಸ್ತಿಕಂ ಭಿನ್ನಮರ್ಯಾದಂ ಕೂಲಪಾತಮಿವಾಸ್ಥಿರಮ್[2]|
12309015c ವಾಮತಃ ಕುರು ವಿಸ್ರಬ್ಧೋ ನರಂ ವೇಣುಮಿವೋದ್ಧತಮ್||
ಮರ್ಯಾದೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲಕಡೆ ನುಗ್ಗುವ ಅಸ್ಥಿರನಾದ ನಾಸ್ತಿಕ ನರನನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ ಬಿದಿರುಮೆಳೆಯಂತೆ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲದೇ ತ್ಯಜಿಸು.
12309016a ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ಮೃತ್ಯುಂ ಚ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಜಲಾಂ ನದೀಮ್|
12309016c ನಾವಂ ಧೃತಿಮಯೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಜನ್ಮದುರ್ಗಾಣಿ ಸಂತರ||
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೇ ನೀರಾಗುಳ್ಳ ನದಿಯನ್ನು ಧೃತಿಮಯೀ ನಾವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ದುರ್ಗಮವಾದ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಸಂಕಟದಿಂದ ಪಾರಾಗು.
12309017a ಮೃತ್ಯುನಾಭ್ಯಾಹತೇ ಲೋಕೇ ಜರಯಾ ಪರಿಪೀಡಿತೇ|
12309017c ಅಮೋಘಾಸು ಪತಂತೀಷು ಧರ್ಮಯಾನೇನ ಸಂತರ||
ಮೃತ್ಯುವು ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿರುವ, ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸುಮ್ಮನೇ ಕಾಲವು ಉರುಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಧರ್ಮವೆಂಬ ನಾವೆಯಿಂದ ದಾಟು.
12309018a ತಿಷ್ಠಂತಂ ಚ ಶಯಾನಂ ಚ ಮೃತ್ಯುರನ್ವೇಷತೇ ಯದಾ|
12309018c ನಿರ್ವೃತಿಂ ಲಭಸೇ ಕಸ್ಮಾದಕಸ್ಮಾನ್ಮೃತ್ಯುನಾಶಿತಃ||
ನಿಂತವನನ್ನೂ, ಮಲಗಿದವನನ್ನೂ ಮೃತ್ಯುವು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ನೀನೂ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ನಾಶಹೊಂದುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರಿಂದ ಪಾರಾಗದೇ ನೀನು ಹೇಗಿರುವೆ?
12309019a ಸಂಚಿನ್ವಾನಕಮೇವೈನಂ ಕಾಮಾನಾಮವಿತೃಪ್ತಕಮ್|
12309019c ವೃಕೀವೋರಣಮಾಸಾದ್ಯ ಮೃತ್ಯುರಾದಾಯ ಗಚ್ಚತಿ||
ಯಾವಾಗಲೂ ಭೋಗಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದದಿರುವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ತೋಳವು ಕುರಿಮರಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಮೃತ್ಯುವು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
12309020a ಕ್ರಮಶಃ ಸಂಚಿತಶಿಖೋ ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಮಯೋ ಮಹಾನ್|
12309020c ಅಂಧಕಾರೇ ಪ್ರವೇಷ್ಟವ್ಯೇ ದೀಪೋ ಯತ್ನೇನ ಧಾರ್ಯತಾಮ್||
ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಹತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಮಯ ದೀಪವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಈ ಮಹಾ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.
12309021a ಸಂಪತನ್ದೇಹಜಾಲಾನಿ ಕದಾ ಚಿದಿಹ ಮಾನುಷೇ|
12309021c ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಲಭತೇ ಜಂತುಸ್ತತ್ಪುತ್ರ ಪರಿಪಾಲಯ||
ಪುತ್ರ! ಅನೇಕ ದೇಹಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮನುಷ್ಯದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗಲೋ ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯತ್ವವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸು.
12309022a ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಹಿ ದೇಹೋಽಯಂ ನ ಕಾಮಾರ್ಥಾಯ ಜಾಯತೇ|
12309022c ಇಹ ಕ್ಲೇಶಾಯ ತಪಸೇ ಪ್ರೇತ್ಯ ತ್ವನುಪಮಂ ಸುಖಮ್||
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಈ ದೇಹವು ಕಾಮಾರ್ಥಗಳ ಉಪಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಇಹದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಕ್ಲೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರದಲ್ಲಿ ಅನುಪಮ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದೇಹವು ಲಭಿಸಿದೆ.
12309023a ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಬಹುಭಿರವಾಪ್ಯತೇ ತಪೋಭಿಸ್
ತಲ್ಲಬ್ಧ್ವಾ ನ ಪರಿಪಣೇನ ಹೇಡಿತವ್ಯಮ್[3]|
12309023c ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ತಪಸಿ ದಮೇ ಚ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಃ
ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥೀ ಕುಶಲಪರಃ ಸದಾ ಯತಸ್ವ||
ಅನೇಕ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯತ್ವವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಕಾಮಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಳುಗಿರಬಾರದು. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ತಪಸ್ಸು, ದಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಕುಶಲಪರನಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರು.
12309024a ಅವ್ಯಕ್ತಪ್ರಕೃತಿರಯಂ ಕಲಾಶರೀರಃ
ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಮಾ ಕ್ಷಣತ್ರುಟಿಶೋ ನಿಮೇಷರೋಮಾ|
12309024c ಋತ್ವಾಸ್ಯಃ ಸಮಬಲಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣನೇತ್ರೋ
ಮಾಂಸಾಂಗೋ ದ್ರವತಿ ವಯೋಹಯೋ ನರಾಣಾಮ್||
ಓಡುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಆಯುಸ್ಸೆಂಬ ಈ ಕುದುರೆಯು ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿ. ಕಲೆ[4]ಯೇ ಇದರ ಶರೀರ. ಆತ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಕ್ಷಣ[5], ತ್ರುಟಿ ಮತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳೇ ಅದರ ರೋಮಗಳು. ಋತುಗಳೇ ಅದರ ಮುಖ. ಸಮಾನ ಬಲವುಳ್ಳ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳೇ ಅದರ ನೇತ್ರಗಳು. ಮಾಸಗಳೇ ಅದರ ಅವಯವಗಳು.
12309025a ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಸೃತಮಜಸ್ರಮುಗ್ರವೇಗಂ
ಗಚ್ಚಂತಂ ಸತತಮಿಹಾವ್ಯಪೇಕ್ಷಮಾಣಮ್|
12309025c ಚಕ್ಷುಸ್ತೇ ಯದಿ ನ ಪರಪ್ರಣೇತೃನೇಯಂ
ಧರ್ಮೇ ತೇ ಭವತು ಮನಃ ಪರಂ ನಿಶಮ್ಯ||
ಭಯಂಕರ ವೇಗದಿಂದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸದೇ ಸತತವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಚಲಿಸದಂತೆ ವಿಚಲಿತವಾಗಿರಲಿ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಆಸಕ್ತವಾಗಿರಲಿ.
12309026a ಯೇಽಮೀ ತು ಪ್ರಚಲಿತಧರ್ಮಕಾಮವೃತ್ತಾಃ
ಕ್ರೋಶಂತಃ ಸತತಮನಿಷ್ಟಸಂಪ್ರಯೋಗಾಃ|
12309026c ಕ್ಲಿಶ್ಯಂತೇ ಪರಿಗತವೇದನಾಶರೀರಾ
ಬಹ್ವೀಭಿಃ ಸುಭೃಶಮಧರ್ಮವಾಸನಾಭಿಃ||
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗಿ ಸ್ಚೇಚ್ಛಾಚಾರದಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ, ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಅನಿಷ್ಟಕರ ಅಶುಭಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತರಾಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯರು ಮರಣಾನಂತರ ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾತನಾಮಯ ಶರೀರವನ್ನು ಹೊಂದಿ ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಅಧರ್ಮ-ಅಶುಭ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದಾಗಿ ನಾನಾವಿಧದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
12309027a ರಾಜಾ ಧರ್ಮಪರಃ ಸದಾ ಶುಭಗೋಪ್ತಾ[6]
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಕೃತಿನಾಂ ದಧಾತಿ ಲೋಕಾನ್|
12309027c ಬಹುವಿಧಮಪಿ ಚರತಃ ಪ್ರದಿಶತಿ
ಸುಖಮನುಪಗತಂ ನಿರವದ್ಯಮ್||
ಧರ್ಮಪರನೂ ಸದಾ ಶುಭಫಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನೂ ಆದ ಯಮರಾಜನು ಸುಕೃತಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಬಹುವಿಧದ ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೊರೆಯದಿರುವ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
12309028a ಶ್ವಾನೋ ಭೀಷಣಾಯೋಮುಖಾನಿ ವಯಾಂಸಿ
ವಡಗೃಧ್ರಕುಲಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಚ ಸಂಘಾಃ|
12309028c ನರಾಂ ಕದನೇ ರುಧಿರಪಾ ಗುರುವಚನ
ನುದಮುಪರತಂ ವಿಶಸಂತಿ||
ಗುರುವಚನವನ್ನು ನಿರಾದರಿಸುವವನನ್ನು ಭಯಂಕರ ಶರೀರದ ನಾಯಿಗಳೂ, ಲೋಹಮಯ ಮುಖಗಳುಳ್ಳ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ, ಕಾಗೆ-ಹದ್ದು ಗಳಂಥಹ ಪಕ್ಷಿಸಮೂಹಗಳೂ ಕುಕ್ಕಿ ಕುಕ್ಕಿ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.
12309029a ಮರ್ಯಾದಾ ನಿಯತಾಃ ಸ್ವಯಂಭುವಾ ಯ ಇಹೇಮಾಃ
ಪ್ರಭಿನತ್ತಿ ದಶಗುಣಾ ಮನೋನುಗತ್ವಾತ್|
12309029c ನಿವಸತಿ ಭೃಶಮಸುಖಂ ಪಿತೃವಿಷಯ
ವಿಪಿನಮವಗಾಹ್ಯ ಸ ಪಾಪಃ||
ಕಾಮಾಭಿಭೂತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸ್ವಯಂಭುವು ವಿಧಿಸಿರುವ ಹತ್ತು ಧರ್ಮ[7]ಗಳ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣಾನಂತರ ಯಮಲೋಕದ ಅಸಿತಪತ್ರವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅತಿಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12309030a ಯೋ ಲುಬ್ಧಃ ಸುಭೃಶಂ ಪ್ರಿಯಾನೃತಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಃ
ಸತತನಿಕೃತಿವಂಚನಾರತಿಃ ಸ್ಯಾತ್|
12309030c ಉಪನಿಧಿಭಿರಸುಖಕೃತ್ಸ ಪರಮನಿರಯಗೋ
ಭೃಶಮಸುಖಮನುಭವತಿ ದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಾ||
ಅತ್ಯಂತಲೋಭಿಯೂ, ಸುಳ್ಳನ್ನಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿರುಚಿಯುಳ್ಳ, ಸತತವೂ ಕಪಟ-ಮೋಸ-ವಂಚನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತನಾಗಿರುವ, ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಟ್ಟ ಧನವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನಿಟ್ಟವರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ದುಷ್ಕರ್ಮಿ ಪಾಪಾತ್ಮ ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣಾನಂತರ ಘೋರನರಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12309031a ಉಷ್ಣಾಂ ವೈತರಣೀಂ ಮಹಾನದೀಮ್
ಅವಗಾಢೋಽಸಿಪತ್ರವನಭಿನ್ನಗಾತ್ರಃ|
12309031c ಪರಶುವನಶಯೋ ನಿಪತಿತೋ
ವಸತಿ ಚ ಮಹಾನಿರಯೇ ಭೃಶಾರ್ತಃ||
ಅಂಥವನು ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಹಾನದೀ ವೈತರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಕತ್ತಿಗಳೇ ಎಲೆಗಳಾಗಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳ ವನದಲ್ಲಿ ಅವನ ಶರೀರವು ಛಿನ್ನ-ಛಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಲಿಗಳ ವನದಲ್ಲಿ ಮಲಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅವನು ನಾನಾವಿಧದ ಪೀಡೆಗಳಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾ ಘೋರ ನರಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
12309032a ಮಹಾಪದಾನಿ ಕತ್ಥಸೇ ನ ಚಾಪ್ಯವೇಕ್ಷಸೇ ಪರಮ್|
12309032c ಚಿರಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಕಾರಿಕಾಮನಾಗತಾಂ ನ ಬುಧ್ಯಸೇ||
ಮಹಾ ಲೋಕಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆಯೇ ವಿನಃ ಅವಕ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುವ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಒದಗಿರದ ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ, ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಮುಪ್ಪಿನ ಕುರಿತು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
12309033a ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಾಂ ಕಿಮಾಸ್ಯತೇ ಸಮುತ್ಥಿತಂ ಮಹದ್ಭಯಮ್|
12309033c ಅತಿಪ್ರಮಾಥಿ ದಾರುಣಂ ಸುಖಸ್ಯ ಸಂವಿಧೀಯತಾಮ್||
ಸುಮ್ಮನೇ ಏಕೆ ಕುಳಿತಿದ್ದೀಯೆ? ಹೃದಯವನ್ನೇ ಕದಡಿಬಿಡುವ ದಾರುಣ ಮಹಾ ಭಯವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗು. ಪರಮಾನಂದಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
12309034a ಪುರಾ ಮೃತಃ ಪ್ರಣೀಯಸೇ ಯಮಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಶಾಸನಾತ್[8]|
12309034c ತದಂತಿಕಾಯ ದಾರುಣೈಃ ಪ್ರಯತ್ನಮಾರ್ಜವೇ ಕುರು||
ಯಮನ ಮೃತ್ಯುಶಾಸನದಂತೆ ಯಮದೂತರು ಬಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಆ ದಾರುಣ ಅಂತಕನ ಬಳಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮೊದಲೇ ಆರ್ಜವಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
12309035a ಪುರಾ ಸಮೂಲಬಾಂಧವಂ ಪ್ರಭುರ್ಹರತ್ಯದುಃಖವಿತ್|
12309035c ತವೇಹ ಜೀವಿತಂ ಯಮೋ ನ ಚಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯ ವಾರಕಃ||
ಪ್ರಭು ಯಮನು ಯಾರ ದುಃಖಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಶರೀರಸಹಿತವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ತಡೆಯುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
12309036a ಪುರಾ ವಿವಾತಿ ಮಾರುತೋ ಯಮಸ್ಯ ಯಃ ಪುರಃಸರಃ|
12309036c ಪುರೈಕ ಏವ ನೀಯಸೇ ಕುರುಷ್ವ ಸಾಂಪರಾಯಿಕಮ್||
ಯಮನ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಮಾರುತನು ಹೋಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಮೊದಲೇ ಮರಣಾನಂತರದ ಪರಮ ಸುಖಕ್ಕೆ ಸಾಧಕವಾದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡು.
12309037a ಪುರಾ ಸಹಿಕ್ಕ ಏವ ತೇ ಪ್ರವಾತಿ ಮಾರುತೋಽಂತಕಃ|
12309037c ಪುರಾ ಚ ವಿಭ್ರಮಂತಿ ತೇ ದಿಶೋ ಮಹಾಭಯಾಗಮೇ||
ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಯಮನೇ ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಒಯ್ದಿದ್ದನು. ಈಗಲೂ ವಾಯುರೂಪನಾದ ಆ ಅಂತಕನೇ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ನಿನಗೆ ಮಹಾಭಯವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಮಾಡು.
12309038a ಸ್ಮೃತಿಶ್ಚ ಸಂನಿರುಧ್ಯತೇ ಪುರಾ ತವೇಹ ಪುತ್ರಕ|
12309038c ಸಮಾಕುಲಸ್ಯ ಗಚ್ಚತಃ ಸಮಾಧಿಮುತ್ತಮಂ ಕುರು||
ಪುತ್ರಕ! ನೀನು ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವಾಗ ವ್ಯಾಕುಲಿತನಾಗುವ ನಿನ್ನ ಸ್ಮೃತಿಯೂ ನಷ್ಟವಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಉತ್ತಮ ಸಮಾಧಿಯೋಗವನ್ನು ಸಾಧಿಸು.
12309039a ಕೃತಾಕೃತೇ ಶುಭಾಶುಭೇ ಪ್ರಮಾದಕರ್ಮವಿಪ್ಲುತೇ|
12309039c ಸ್ಮರನ್ ಪುರಾ ನ ತಪ್ಯಸೇ ನಿಧತ್ಸ್ವ ಕೇವಲಂ ನಿಧಿಮ್||
ಹಿಂದೆ ನೀನು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಪೀಡಾರೂಪದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ಶುಭಾಶುಭಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವುದರ ಮೊದಲೇ ಅಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಹೋಗದೇ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರವನ್ನೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸು. ಇದರಿಂದ ನೀನು ಪರಿತಪಿಸಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12309040a ಪುರಾ ಜರಾ ಕಲೇವರಂ ವಿಜರ್ಜರೀಕರೋತಿ ತೇ|
12309040c ಬಲಾಂಗರೂಪಹಾರಿಣೀ ನಿಧತ್ಸ್ವ ಕೇವಲಂ ನಿಧಿಮ್||
ನಿನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೊದಲೇ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಗಗಳ ಬಲ-ರೂಪಗಳು ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೋ.
12309041a ಪುರಾ ಶರೀರಮಂತಕೋ ಭಿನತ್ತಿ ರೋಗಸಾಯಕೈಃ|
12309041c ಪ್ರಸಹ್ಯ ಜೀವಿತಕ್ಷಯೇ ತಪೋ ಮಹತ್ ಸಮಾಚರ||
ರೋಗವನ್ನೇ ಸಾರಥಿಯನ್ನಾಗುಳ್ಳ ಅಂತಕನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಶರೀರವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೊದಲೇ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಜೀವಿತವು ವಿನಾಶಹೊಂದುವ ಮೊದಲೇ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರಕವಾದ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸು.
12309042a ಪುರಾ ವೃಕಾ ಭಯಂಕರಾ ಮನುಷ್ಯದೇಹಗೋಚರಾಃ|
12309042c ಅಭಿದ್ರವಂತಿ ಸರ್ವತೋ ಯತಸ್ವ ಪುಣ್ಯಶೀಲನೇ||
ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ಭಯಂಕರ ತೋಳಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಓಡಿ ಬಂದು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರ ಮೊದಲೇ ಪುಣ್ಯಶೀಲನಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
12309043a ಪುರಾಂಧಕಾರಮೇಕಕೋಽನುಪಶ್ಯಸಿ ತ್ವರಸ್ವ ವೈ|
12309043c ಪುರಾ ಹಿರಣ್ಮಯಾನ್ನಗಾನ್ನಿರೀಕ್ಷಸೇಽದ್ರಿಮೂರ್ಧನಿ||
ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘೋರ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಸುವರ್ಣಮಯ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅತ್ಮೋದ್ಧಾರಕವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸು.
12309044a ಪುರಾ ಕುಸಂಗತಾನಿ ತೇ ಸುಹೃನ್ಮುಖಾಶ್ಚ ಶತ್ರವಃ|
12309044c ವಿಚಾಲಯಂತಿ ದರ್ಶನಾದ್ ಘಟಸ್ವ ಪುತ್ರ ಯತ್ಪರಮ್||
ದುಷ್ಟರ ಸಹವಾಸವು ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೊದಲೇ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಶತ್ರುಗಳು ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯಭ್ರಷ್ಟನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
12309045a ಧನಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ರಾಜತೋ ಭಯಂ ನ ಚಾಸ್ತಿ ಚೌರತಃ|
12309045c ಮೃತಂ ಚ ಯನ್ನ ಮುಂಚತಿ ಸಮರ್ಜಯಸ್ವ ತದ್ಧನಮ್||
ಯಾವ ಧನಕ್ಕೆ ರಾಜನಿಂದಾಲೀ ಕಳ್ಳನಿಂದಾಗಲೀ ಭಯವಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ಯಾವ ಧನವು ನೀನು ಸತ್ತುಹೋದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂಥಹ ಧರ್ಮಧನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸು.
12309046a ನ ತತ್ರ ಸಂವಿಭಜ್ಯತೇ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ ಪರಸ್ಪರಮ್|
12309046c ಯದೇವ ಯಸ್ಯ ಯೌತಕಂ ತದೇವ ತತ್ರ ಸೋಽಶ್ನುತೇ||
ಮಾವನು ಅಳಿಯನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಬಳುವಳಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ತಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12309047a ಪರತ್ರ ಯೇನ ಜೀವ್ಯತೇ ತದೇವ ಪುತ್ರ ದೀಯತಾಮ್|
12309047c ಧನಂ ಯದಕ್ಷಯಂ ಧ್ರುವಂ ಸಮರ್ಜಯಸ್ವ ತತ್ ಸ್ವಯಮ್||
ಪುತ್ರ! ಯಾವುದನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದರೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತಹ ಉತ್ತಮ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೇ ದಾನಮಾಡು. ಧರ್ಮರೂಪವಾದ ಯಾವ ಧನವು ಅವಿನಾಶಿಯೂ ಶಾಶ್ವತವೂ ಆಗಿರುವುದೋ ಅದನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸು.
12309048a ನ ಯಾವದೇವ ಪಚ್ಯತೇ ಮಹಾಜನಸ್ಯ ಯಾವಕಮ್|
12309048c ಅಪಕ್ವ ಏವ ಯಾವಕೇ ಪುರಾ ಪ್ರಣೀಯಸೇ ತ್ವರ||
ಮಹಾಜನರಿಗೆ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಬೇಯುವುದರೊಳಗೇ ನೀನು ಮರಣಹೊಂದಿಬಿಡಬಹುದು. ಆದುದರಿಂದ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನಾಚರಿಸು[9].
12309049a ನ ಮಾತೃಪಿತೃಬಾಂಧವಾ ನ ಸಂಸ್ತುತಃ ಪ್ರಿಯೋ ಜನಃ|
12309049c ಅನುವ್ರಜಂತಿ ಸಂಕಟೇ ವ್ರಜಂತಮೇಕಪಾತಿನಮ್||
ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅಂತಹ ಸಂಕಟಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿಯಾಗಲೀ, ತಂದೆಯಾಗಲೀ, ಬಾಂಧವರಾಗಲೀ, ಪರಿಚಿತ ಪ್ರಿಯ ಜನರಾಗಲೀ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
12309050a ಯದೇವ ಕರ್ಮ ಕೇವಲಂ ಸ್ವಯಂ ಕೃತಂ ಶುಭಾಶುಭಮ್|
12309050c ತದೇವ ತಸ್ಯ ಯೌತಕಂ ಭವತ್ಯಮುತ್ರ ಗಚ್ಚತಃ||
ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಕೇವಲ ಸ್ವಯಂ ಮಾಡಿದ ಶುಭಾಶುಭಕರ್ಮಗಗಳ ಫಲಗಳು ಮಾತ್ರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.
12309051a ಹಿರಣ್ಯರತ್ನಸಂಚಯಾಃ ಶುಭಾಶುಭೇನ ಸಂಚಿತಾಃ|
12309051c ನ ತಸ್ಯ ದೇಹಸಂಕ್ಷಯೇ ಭವಂತಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕಾಃ||
ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಧನಕನಕವಸ್ತುವಾಹನಾದಿಗಳು ದೇಹಸಂಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಅವನ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12309052a ಪರತ್ರಗಾಮಿಕಸ್ಯ ತೇ ಕೃತಾಕೃತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ|
12309052c ನ ಸಾಕ್ಷಿರಾತ್ಮನಾ ಸಮೋ ನೃಣಾಮಿಹಾಸ್ತಿ ಕಶ್ಚನ||
ಪರಲೋಕಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅವನು ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿದ್ದ ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಆತ್ಮನಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
12309053a ಮನುಷ್ಯದೇಹಶೂನ್ಯಕಂ ಭವತ್ಯಮುತ್ರ ಗಚ್ಚತಃ|
12309053c ಪ್ರಪಶ್ಯ ಬುದ್ಧಿಚಕ್ಷುಷಾ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ ಹಿ ಸರ್ವತಃ||
ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಮನುಷ್ಯದೇಹವು ಶೂನ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬುದ್ಧಿರೂಪವಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತದೆ.
12309054a ಇಹಾಗ್ನಿಸೂರ್ಯವಾಯವಃ ಶರೀರಮಾಶ್ರಿತಾಸ್ತ್ರಯಃ|
12309054c ತ ಏವ ತಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಣೋ ಭವಂತಿ ಧರ್ಮದರ್ಶಿನಃ||
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯು ಈ ಮೂವರು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೇ ಅವನ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
12309055a ಯಥಾನಿಶೇಷು ಸರ್ವತಃಸ್ಪೃಶತ್ಸು ಸರ್ವದಾರಿಷು[10]|
12309055c ಪ್ರಕಾಶಗೂಢವೃತ್ತಿಷು ಸ್ವಧರ್ಮಮೇವ ಪಾಲಯ||
ರಾತ್ರಿಯು ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕಡೆ ಪಸರಿಸಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ನೀನು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪಾಲಿಸು.
12309056a ಅನೇಕಪಾರಿಪಂಥಿಕೇ ವಿರೂಪರೌದ್ರರಕ್ಷಿತೇ[11]|
12309056c ಸ್ವಮೇವ ಕರ್ಮ ರಕ್ಷ್ಯತಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮ ತತ್ರ ಗಚ್ಚತಿ||
ಪರಲೋಕದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿರೂಪ ರೌದ್ರ ತಲೆಗಡುಕರಿರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಕರ್ಮವು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಸ್ವಯಂ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12309057a ನ ತತ್ರ ಸಂವಿಭಜ್ಯತೇ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಪರಸ್ಪರಮ್|
12309057c ಯಥಾಕೃತಂ ಸ್ವಕರ್ಮಜಂ ತದೇವ ಭುಜ್ಯತೇ ಫಲಮ್||
ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶುಭ-ಅಶುಭಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಾನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ್ದನೋ ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
12309058a ಯಥಾಪ್ಸರೋಗಣಾಃ ಫಲಂ ಸುಖಂ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ ಸಹ|
12309058c ತಥಾಪ್ನುವಂತಿ ಕರ್ಮತೋ ವಿಮಾನಕಾಮಗಾಮಿನಃ||
ಹೇಗೆ ಅಪ್ಸರಗಣಗಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವರೋ ಹಾಗೆ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ಕಾಮಗಾಮಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
12309059a ಯಥೇಹ ಯತ್ ಕೃತಂ ಶುಭಂ ವಿಪಾಪ್ಮಭಿಃ ಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ|
12309059c ತದಾಪ್ನುವಂತಿ ಮಾನವಾಸ್ತಥಾ ವಿಶುದ್ಧಯೋನಯಃ||
ಪಾಪರಹಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧಹೃದಯಿಗಳು ಯಾವ ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಜನ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಾಳಿ ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
12309060a ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಸಲೋಕತಾಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ ಶತಕ್ರತೋಃ|
12309060c ವ್ರಜಂತಿ ತೇ ಪರಾಂ ಗತಿಂ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮಸೇತುಭಿಃ||
ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋಗುವವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಅಥವಾ ಶತಕ್ರತುವಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
12309061a ಸಹಸ್ರಶೋಽಪ್ಯನೇಕಶಃ ಪ್ರವಕ್ತುಮುತ್ಸಹಾಮಹೇ[12]|
12309061c ಅಬುದ್ಧಿಮೋಹನಂ ಪುನಃ ಪ್ರಭುರ್ವಿನಾ ನ ಯಾವಕಮ್[13]||
ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ಸಾವಿರ ಸಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಹೇಳುವ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಿದ್ದೇನೆ. ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸದಿರುವ ಆ ಪ್ರಭು ಧರ್ಮದ ವಿನಃ ಯಾರೂ ಆ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
12309062a ಗತಾ ದ್ವಿರಷ್ಟವರ್ಷತಾ[14] ಧ್ರುವೋಽಸಿ ಪಂಚವಿಂಶಕಃ|
12309062c ಕುರುಷ್ವ ಧರ್ಮಸಂಚಯಂ ವಯೋ ಹಿ ತೇಽತಿವರ್ತತೇ||
ನಿನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ನೀನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷದವನೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಆಗುತ್ತೀಯೆ. ನಿನ್ನ ವಯಸ್ಸು ಹೀಗೆಯೇ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸು.
12309063a ಪುರಾ ಕರೋತಿ ಸೋಽಂತಕಃ ಪ್ರಮಾದಗೋಮುಖಂ ದಮಮ್[15]|
12309063c ಯಥಾಗೃಹೀತಮುತ್ಥಿತಂ ತ್ವರಸ್ವ ಧರ್ಮಪಾಲನೇ||
ಅಂತಕನು ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿನ್ನನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರ ಮೊದಲೇ ನೀನು ಜಾಗ್ರತನಾಗಿ ಮೇಲೆದ್ದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿ ತ್ವರೆಮಾಡು.
12309064a ಯದಾ[16] ತ್ವಮೇವ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತ್ವಮಗ್ರತೋ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ|
12309064c ತಥಾ ಗತಿಂ ಗಮಿಷ್ಯತಃ ಕಿಮಾತ್ಮನಾ ಪರೇಣ ವಾ||
ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ನೀನೇ ಹೋಗುವೆ. ಅಂಥಹ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಈ ದೇಹದಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಇತರರಿಂದಾಗಲೀ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ?
12309065a ಯದೇಕಪಾತಿನಾಂ ಸತಾಂ ಭವತ್ಯಮುತ್ರ ಗಚ್ಚತಾಮ್|
12309065c ಭಯೇಷು ಸಾಂಪರಾಯಿಕಂ ನಿಧತ್ಸ್ವ ತಂ ಮಹಾನಿಧಿಮ್||
ಏಕಾಕಿಗಳಾಗಿ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸತ್ಪುರುಷರ ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಂಥಹ ನಿಧಿರೂಪವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ನಿನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೋ.
12309066a ಸಕೂಲಮೂಲಬಾಂಧವಂ ಪ್ರಭುರ್ಹರತ್ಯಸಂಗವಾನ್|
12309066c ನ ಸಂತಿ ಯಸ್ಯ ವಾರಕಾಃ ಕುರುಷ್ವ ಧರ್ಮಸಂನಿಧಿಮ್||
ಸರ್ವಸಮರ್ಥವಾದ ಕಾಲವು ಸಂಗರಹಿತವಾದುದು. ಅದು ಯಾರೊಡನೆಯೂ ಸ್ನೇಹಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಅದು ಸಕೂಲ-ಸಮೂಲವಾಗಿ ಸಮಸ್ತಬಂಧುಗಳನ್ನೂ ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವವರು ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸು.
12309067a ಇದಂ ನಿದರ್ಶನಂ ಮಯಾ ತವೇಹ ಪುತ್ರ ಸಂಮತಮ್|
12309067c ಸ್ವದರ್ಶನಾನುಮಾನತಃ ಪ್ರವರ್ಣಿತಂ ಕುರುಷ್ವ ತತ್||
ಪುತ್ರ! ನನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ನಿನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಈ ಜ್ಞಾನದಂತೆಯೇ ನೀನು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು.
12309068a ದಧಾತಿ ಯಃ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಧನಾನಿ ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯ ಚಿತ್|
12309068c ಅಬುದ್ಧಿಮೋಹಜೈರ್ಗುಣೈಃ ಶತೈಕ[17] ಏವ ಯುಜ್ಯತೇ||
ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಧನವನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ದಾನಮಾಡುವವನು ಮಾತ್ರ ಮೋಹಗೊಳ್ಳದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12309069a ಶ್ರುತಂ ಸಮರ್ಥಮಸ್ತು ತೇ ಪ್ರಕುರ್ವತಃ ಶುಭಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ|
12309069c ತದೇವ ತತ್ರ ದರ್ಶನಂ ಕೃತಜ್ಞಮರ್ಥಸಂಹಿತಮ್||
ಸಮಸ್ತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮರ್ಥನಿಗೆ ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೃತಜ್ಞನಾದವನಿಗೆ ಏನನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರೂ ಅದು ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
12309070a ನಿಬಂಧನೀ ರಜ್ಜುರೇಷಾ ಯಾ ಗ್ರಾಮೇ ವಸತೋ ರತಿಃ|
12309070c ಚಿತ್ತ್ವೈನಾಂ ಸುಕೃತೋ ಯಾಂತಿ ನೈನಾಂ ಚಿಂದಂತಿ ದುಷ್ಕೃತಃ||
ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಸುಖೋಪಭೋಗಗಳಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಹಗ್ಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪಾತ್ಮರು ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೇ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12309071a ಕಿಂ ತೇ ಧನೇನ ಕಿಂ ಬಂಧುಭಿಸ್ತೇ
ಕಿಂ ತೇ ಪುತ್ರೈಃ ಪುತ್ರಕ ಯೋ ಮರಿಷ್ಯಸಿ|
12309071c ಆತ್ಮಾನಮನ್ವಿಚ್ಚ ಗುಹಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ
ಪಿತಾಮಹಾಸ್ತೇ ಕ್ವ ಗತಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ||
ಪುತ್ರಕ! ಮರಣಹೊಂದುವವನಿಗೆ ಧನದಿಂದೇನಾಗುವುದು? ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಏನಾಗುವುದು? ಪುತ್ರರಿಂದ ಏನಾಗಬಹುದು? ಆದುದರಿಂದ ಹೃದಯವೆಂಬ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನಮಾಡು. ನಿನ್ನ ಪಿತಾಮಹರು ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗಿರುವರೆಂದು ಯೋಚಿಸು.
12309072a ಶ್ವಃಕಾರ್ಯಮದ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಚಾಪರಾಹ್ಣಿಕಮ್|
12309072c ಕೋ ಹಿ ತದ್ವೇದ ಕಸ್ಯಾದ್ಯ ಮೃತ್ಯುಸೇನಾ ನಿವೇಕ್ಷ್ಯತೇ||
ನಾಳೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇಂದೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಮೃತ್ಯುವು ಅವನ ಕಾರ್ಯವು ಮುಗಿಯಿತೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
12309073a ಅನುಗಮ್ಯ ಶ್ಮಶಾನಾಂತಂ ನಿವರ್ತಂತೀಹ ಬಾಂಧವಾಃ|
12309073c ಅಗ್ನೌ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪುರುಷಂ ಜ್ಞಾತಯಃ ಸುಹೃದಸ್ತಥಾ||
ಮರಣಾನಂತರ ಬಾಂಧವರು, ಕುಟುಂಬದವರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಶ್ಮಶಾನದ ವರೆಗೂ ಮೃತನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದು ಶವಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನಿಟ್ಟು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ.
12309074a ನಾಸ್ತಿಕಾನ್ನಿರನುಕ್ರೋಶಾನ್ನರಾನ್ ಪಾಪಮತೌ ಸ್ಥಿತಾನ್|
12309074c ವಾಮತಃ ಕುರು ವಿಶ್ರಬ್ಧಂ ಪರಂ ಪ್ರೇಪ್ಸುರತಂದ್ರಿತಃ||
ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಚ್ಛಿಸುವ ನೀನು ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು ನಾಸ್ತಿಕರನ್ನೂ, ದಯಾಹೀನರನ್ನೂ, ಪಾಪಬುದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಪರಿತ್ಯಜಿಸು.
12309075a ಏವಮಭ್ಯಾಹತೇ ಲೋಕೇ ಕಾಲೇನೋಪನಿಪೀಡಿತೇ|
12309075c ಸುಮಹದ್ಧೈರ್ಯಮಾಲಂಬ್ಯ ಧರ್ಮಂ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಕುರು||
ಹೀಗೆ ಕಾಲನು ಲೋಕವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ನೀನು ಪ್ರಚಂಡ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನಾಚರಿಸು.
12309076a ಅಥೇಮಂ ದರ್ಶನೋಪಾಯಂ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಮಾನವಃ|
12309076c ಸಮ್ಯಕ್ಸ ಧರ್ಮಂ ಕೃತ್ವೇಹ ಪರತ್ರ ಸುಖಮೇಧತೇ||
ಪರಮಾತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನಾಚರಿಸಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12309077a ನ ದೇಹಭೇದೇ ಮರಣಂ ವಿಜಾನತಾಂ
ನ ಚ ಪ್ರಣಾಶಃ ಸ್ವನುಪಾಲಿತೇ ಪಥಿ|
12309077c ಧರ್ಮಂ ಹಿ ಯೋ ವರ್ಧಯತೇ ಸ ಪಂಡಿತೋ
ಯ ಏವ ಧರ್ಮಾಚ್ಚ್ಯವತೇ ಸ ಮುಹ್ಯತಿ||
ದೇಹವು ನಾಶವಾದರೂ ಆತ್ಮವು ವಿನಾಶಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಠರು ಪರಿಪಾಲಿಸುವ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವವನು ವಿನಾಶಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ತಿಳಿದವನೇ ಪಂಡಿತನು. ಧರ್ಮದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾದವನು ವಿಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
12309078a ಪ್ರಯುಕ್ತಯೋಃ ಕರ್ಮಪಥಿ ಸ್ವಕರ್ಮಣೋಃ
ಫಲಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತಾ ಲಭತೇ ಯಥಾವಿಧಿ|
12309078c ನಿಹೀನಕರ್ಮಾ ನಿರಯಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ
ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪಂ ಗಚ್ಚತಿ ಧರ್ಮಪಾರಗಃ||
ಕರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಹೀನಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ನರಕವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಪಾರಂಗತರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
12309079a ಸೋಪಾನಭೂತಂ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಮಾನುಷ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುರ್ಲಭಮ್|
12309079c ತಥಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಾದಧ್ಯಾದ್ ಭ್ರಶ್ಯೇತ ನ ಪುನರ್ಯಥಾ||
ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೋಪಾನದಂತಿರುವ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಮನುಷ್ಯತ್ವದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ನೀಚಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟದಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12309080a ಯಸ್ಯ ನೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಮತಿಃ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗಾನುಸಾರಿಣೀ|
12309080c ತಮಾಹುಃ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾಣಮಶೋಚ್ಯಂ ಮಿತ್ರಬಾಂಧವೈಃ||
ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗಾನುಸಾರಿಣಿಯಾದ ಧರ್ಮ ಮತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯದಿರುವವನನ್ನು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನಿಂದಾಗಿ ಮಿತ್ರಬಾಂಧವರಿಗೆ ಯಾವ ಶೋಕವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12309081a ಯಸ್ಯ ನೋಪಹತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ನಿಶ್ಚಯೇಷ್ವವಲಂಬತೇ|
12309081c ಸ್ವರ್ಗೇ ಕೃತಾವಕಾಶಸ್ಯ ತಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಮಹದ್ ಭಯಮ್||
ಯಾರ ಬುದ್ಧಿಯು ದೂಷಿತವಾಗಿಲ್ಲದೇ ದೃಢವಾಗಿರುವುದೋ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ನರಕವು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12309082a ತಪೋವನೇಷು ಯೇ ಜಾತಾಸ್ತತ್ರೈವ ನಿಧನಂ ಗತಾಃ|
12309082c ತೇಷಾಮಲ್ಪತರೋ ಧರ್ಮಃ ಕಾಮಭೋಗಮಜಾನತಾಮ್||
ಕಾಮಭೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ತಪೋವನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನರಾಗುವವರಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಧರ್ಮವು ಅಲ್ಪವಾದುದು.
12309083a ಯಸ್ತು ಭೋಗಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಶರೀರೇಣ ತಪಶ್ಚರೇತ್|
12309083c ನ ತೇನ ಕಿಂ ಚಿನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತನ್ಮೇ ಬಹುಮತಂ ಫಲಮ್||
ಭೋಗಗಳನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ ಶಾರೀರಿಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಪಿಸುವವನಿಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಫಲವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದೆಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಮತವು. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗದೇ ಇರುವುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.
12309084a ಮಾತಾಪಿತೃಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪುತ್ರದಾರಶತಾನಿ ಚ|
12309084c ಅನಾಗತಾನ್ಯತೀತಾನಿ ಕಸ್ಯ ತೇ ಕಸ್ಯ ವಾ ವಯಮ್||
ನಮಗೆ ಸಹಸ್ರಾರು ಮಾತ-ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಮಕ್ಕಳು-ಪತ್ನಿಯರು ಆಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಆಗುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಅವರು ನಮಗೇನಾಬೇಕು ಅಥವಾ ನಾವು ಅವರಿಗೇನಾಗಬೇಕು?
[18]12309085a ನ ತೇಷಾಂ ಭವತಾ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಕಾರ್ಯಂ ತವ ತೈರಪಿ|
12309085c ಸ್ವಕೃತೈಸ್ತಾನಿ ಯಾತಾನಿ ಭವಾಂಶ್ಚೈವ ಗಮಿಷ್ಯತಿ||
ನಿನ್ನಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಆಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಆಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಆ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳೊಡನೆ ಹೊರಟುಹೋದವು. ಹಾಗೆಯೇ ನೀನೂ ಹೋಗುವೆ.
12309086a ಇಹ ಲೋಕೇ ಹಿ ಧನಿನಃ ಪರೋಽಪಿ[19] ಸ್ವಜನಾಯತೇ|
12309086c ಸ್ವಜನಸ್ತು ದರಿದ್ರಾಣಾಂ ಜೀವತಾಮೇವ ನಶ್ಯತಿ||
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಪರರೂ ಸ್ವಜನರಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ದರಿದ್ರರಿಗೆ ಸ್ವಜನರು ಜೀವಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.
12309087a ಸಂಚಿನೋತ್ಯಶುಭಂ ಕರ್ಮ ಕಲತ್ರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ನರಃ|
12309087c ತತಃ ಕ್ಲೇಶಮವಾಪ್ನೋತಿ ಪರತ್ರೇಹ ತಥೈವ ಚ||
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ರಕ್ಷಣೀಯರ ಸಲುವಾಗಿ ಅಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಪರದಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
12309088a ಪಶ್ಯ ತ್ವಂ ಚಿದ್ರಭೂತಂ ಹಿ ಜೀವಲೋಕಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ|
12309088c ತತ್ಕುರುಷ್ವ ತಥಾ ಪುತ್ರ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯತ್ಸಮುದಾಹೃತಮ್||
ಪುತ್ರ! ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಈ ಜೀವಲೋಕವು ಚಿದ್ರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ. ಆದುದರಿಂದ ನಾನು ಯಾವುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿರುವೆನೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು.
12309089a ತದೇತತ್ಸಂಪ್ರದೃಶ್ಯೈವ ಕರ್ಮಭೂಮಿಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತಾಮ್|
12309089c ಶುಭಾನ್ಯಾಚರಿತವ್ಯಾನಿ ಪರಲೋಕಮಭೀಪ್ಸತಾ||
ಇದು ಕರ್ಮಭೂಮಿ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪರಲೋಕವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಪುರುಷನು ಯಾವಾಗಲೂ ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು.
12309090a ಮಾಸರ್ತುಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕೇನ
ಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿನಾ ರಾತ್ರಿದಿವೇಂಧನೇನ|
12309090c ಸ್ವಕರ್ಮನಿಷ್ಠಾಫಲಸಾಕ್ಷಿಕೇಣ
ಭೂತಾನಿ ಕಾಲಃ ಪಚತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ||
ಕಾಲನೆಂಬ ಪಾಚಕನು ಕರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷೀಭೂತವಾದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳೆಂಬ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದಲೂ, ಸೂರ್ಯನೆಂಬ ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೂ, ಮಾಸ ಮತ್ತು ಋತುಗಳೆಂಬ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಮೊಗಚಿಹಾಕುತ್ತಾ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
12309091a ಧನೇನ ಕಿಂ ಯನ್ನ ದದಾತಿ ನಾಶ್ನುತೇ
ಬಲೇನ ಕಿಂ ಯೇನ ರಿಪೂನ್ನ ಬಾಧತೇ|
12309091c ಶ್ರುತೇನ ಕಿಂ ಯೇನ ನ ಧರ್ಮಮಾಚರೇತ್
ಕಿಮಾತ್ಮನಾ ಯೋ ನ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯೋ ವಶೀ||
ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕೊಡದೇ ಮತ್ತು ತಾನೂ ಉಪಭೋಗಿಸದೇ ಇರುವ ಧನದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನ? ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸದೇ ಇರುವ ಬಲದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನ? ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸದೇ ಕೇವಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆಯಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನ? ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡವನೂ ಆಗಿರದಿದ್ದರೆ ಈ ಶರೀರದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?”
12309092a ಇದಂ ದ್ವೈಪಾಯನವಚೋ ಹಿತಮುಕ್ತಂ ನಿಶಮ್ಯ ತು|
12309092c ಶುಕೋ ಗತಃ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪಿತರಂ ಮೋಕ್ಷದೇಶಿಕಮ್||
ದ್ವೈಪಾಯನನು ಹೇಳಿದ ಈ ಹಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶುಕನು ತಂದೆಯನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ ಮೋಕ್ಷತತ್ತ್ವೋಪದೇಶಿಕ ಗುರುವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟುಹೋದನು.”
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ಶಾಂತಿ ಪರ್ವಣಿ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ ಪರ್ವಣಿ ಯಾವಕಾಧ್ಯಯನಂ ನಾಮ ನವಾಧಿಕತ್ರಿಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||
ಇದು ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವಕಾಧ್ಯಯನ ಎನ್ನುವ ಮುನ್ನೂರಾಒಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು.
[1] ಭಾರತ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದರ ನಂತರ ಈ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ: ಅವ್ಯಕ್ತವ್ಯಕ್ತತತ್ತ್ವಾನಾಂ ನಿಶ್ಚಯಂ ಬುದ್ಧಿನಿಶ್ಚಯಮ್| ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಕೌರವ್ಯ ದೇವಸ್ಯಾಜಸ್ಯ ಯಾ ಕೃತಿಃ||
[2] ಕೂಲಪಾತಮಿವ ಸ್ಥಿತಮ್| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತ ದರ್ಶನ).
[3] ತಲ್ಲಬ್ಧ್ವಾ ನ ರತಿಪರೇಣ ಹೇಲಿತವ್ಯಮ್| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತ ದರ್ಶನ).
[4] 450 ಸಲ ರೆಪ್ಪೆಯಾಡಿಸುವಷ್ಟು ಕಾಲ.
[5] ನಿಮಿಷದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗ.
[6] ರಾಜಾ ಸದಾ ಧರ್ಮಪರಃ ಶುಭಾಶುಭಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತ ದರ್ಶನ).
[7] ಧೃತಿಃ ಕ್ಷಮಾ ದಮೋಽಸ್ತೇಯಂ ಶೌಚಮಿಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಃ| ಧೀರ್ವಿದ್ಯಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧೋ ದಶತಂ ಧರ್ಮಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್|| (ಮನುಸ್ಮೃತಿ).
[8] ರಾಜಶಾಸನಾತ್ ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[9] ಗೃಹೀತ ಇವ ಕೇಶೇಷು ಮೃತ್ಯುನಾ ಧರ್ಮಮಾಚರೇತ್| ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತೋ ಮೃತ್ಯುಃ|
[10] ಅಹರ್ನಿಶೇಷು ಸರ್ವತಃ ಸ್ಪೃಶತ್ಸು ಸರ್ವಚಾರಿಷು| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[11] ವಿರೂಪರೌದ್ರಮಕ್ಷಿಕೇ| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[12] ಪ್ರವಕ್ತುಮುತ್ಸಹಾಮ ತೇ| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[13] ಪ್ರಭುರ್ನಿನಾಯ ಪಾವಕಃ| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[14] ಗತಾ ತ್ರಿರಷ್ಟವರ್ಷತಾ| ಅರ್ಥಾತ್ ಈಗ ನಿನಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[15] ಪ್ರಮಾದಗೋಮುಖಾಂ ಚಮೂಮ್| ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[16] ಯಥಾ ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[17] ಸ ಏಕ ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).
[18] ಭಾರತದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈ ಒಂದು ಅಧಿಕ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ: ಅಹಮೇಕೋ ನ ಮೇ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಹಮನ್ಯಸ್ಯ ಸಸ್ಯಚಿತ್| ನ ತಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಯಸ್ಯಾಹಂ ತನ್ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಯೋ ಮಮ|| ಅರ್ಥಾತ್: ನಾನು ಏಕಾಂಗಿ. ನನಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನೂ ಕೂಡ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಸೇರಿದವನಲ್ಲ. ನಾನು ಯಾರವನೋ ಅವನನ್ನು ಇದೂವರೆಗೆ ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಯಾವನು ನನ್ನವನೋ ಅವನನ್ನೂ ಕೂಡ ಇದೂವರೆಗೆ ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ.
[19] ಸ್ವಜನಃ ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದೆ (ಭಾರತದರ್ಶನ).